| Droga do powstania Polskiego Związku Szachowego |
The Road to the Founding of the Polish Chess Federation |
|
|
| W 2026 roku Polski Związek Szachowy obchodzi stulecie swojego istnienia. Ten jubileusz skłania do spojrzenia nie tylko na moment powołania Związku w Warszawie 11 kwietnia 1926 roku, lecz także na długą i złożoną drogę, która do tego dnia prowadziła. |
In 2026, the Polish Chess Federation marks the centenary of its foundation. This anniversary invites reflection not only on its creation in Warsaw on 11 April 1926, but also on the long and complex path that led to that historic moment. |
|
|
| Na długo przed odzyskaniem niepodległości szachy na ziemiach polskich rozwijały się bez ogólnokrajowej instytucji. Podzielone pomiędzy trzy państwa, środowisko szachowe opierało się na klubach, kawiarniach, korespondencji i osobistym zaangażowaniu, a nie na strukturach formalnych. |
Long before Poland regained independence, chess on Polish lands developed without a nationwide institution. Divided among three empires, Polish chess life relied on clubs, cafés, correspondence, and personal initiative rather than formal structures. |
|
|
| Historia ta prowadzi do Warszawy roku 1868. Na ulicach dudniły dorożki, na Nowym Świecie błyszczały latarnie gazowe, a w kawiarniach coraz częściej słychać było cichy stukot bierek. To tam grupa miłośników gry — wśród nich Szymon Winawer, wkrótce zaliczany do ścisłej europejskiej czołówki — zaczęła spotykać się regularnie. Bez statutu i stałej siedziby powstało środowisko, które można uznać za pierwszy klub szachowy na ziemiach polskich. |
The story leads to Warsaw in 1868. Horse-drawn carriages filled the streets, gas lamps illuminated Nowy Świat, and in cafés one could increasingly hear the quiet sound of chess pieces. There, a group of enthusiasts — among them Szymon Winawer, soon to be recognized among Europe’s leading players — began to meet regularly. Without statutes or permanent premises, they formed what may be regarded as the first chess club on Polish soil. |
|
|
| Z biegiem czasu środowisko to przyciągało kolejne wybitne postacie, w tym Jana Kleczyńskiego (seniora), znanego publicystę i teoretyka. W tych nieformalnych ramach rodziła się pierwsza polska reprezentacja szachowa — choć nikt jeszcze wówczas tak jej nie nazywał. |
Over time, this circle attracted other prominent figures, including Jan Kleczyński (senior), an influential journalist and chess theoretician. Within this informal setting, the first Polish chess representation took shape — although no one yet described it in such terms. |
|
|
| Przez kolejne dziesięciolecia szachy rozwijały się w różnych częściach kraju, wciąż jednak bez wspólnej organizacji. Przełomem był rok 1893, gdy w Galicji powstał Krakowski Klub Szachistów — pierwszy nowoczesny klub z pełną dokumentacją i statutem. Rok później założono Lwowski Klub Szachistów, który szybko stał się jednym z najważniejszych ośrodków szachowych. |
Over the following decades, chess flourished in various regions, still without a common organization. A decisive milestone came in 1893 with the founding of the Kraków Chess Club, the first modern club with a statute and full documentation. One year later, the Lwów Chess Club was established, soon becoming one of the most important chess centers. |
|
|
| W 1899 roku Warszawa ponownie znalazła się w centrum życia szachowego wraz z powołaniem Warszawskiego Towarzystwa Zwolenników Gry Szachowej (WTZGSz). Choć nie było ono formalną kontynuacją klubu z 1868 roku, świadomie nawiązywało do jego tradycji. To właśnie w jego siedzibie, przy ul. Wierzbowej 8, miało się wkrótce dokonać dzieło zjednoczenia. |
In 1899, Warsaw returned to the center of chess life with the establishment of the Warsaw Society of Chess Enthusiasts (WTZGSz). Although not a legal continuation of the 1868 club, it consciously carried forward its tradition. It was in its premises at 8 Wierzbowa Street that the work of unification would soon be completed. |
|
|
| Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku idea ogólnopolskiego związku szachowego stała się realna, lecz dopiero wydarzenia 1924 roku nadały jej decydujący impuls. Podczas turnieju w Paryżu okazało się, że Polska nie może występować jako państwo, a jednocześnie powstała FIDE, zrzeszająca wyłącznie narodowe federacje. |
After Poland regained independence in 1918, the idea of a nationwide chess federation became realistic, yet only the events of 1924 provided decisive momentum. During the tournament in Paris, Poland could not participate as a country, while at the same time FIDE was founded, admitting only national federations. |
|
|
| W odpowiedzi na to wyzwanie 11 kwietnia 1926 roku delegaci z całej Polski zebrali się w Warszawie. Reprezentując około 1600 zorganizowanych szachistów, powołali Polski Związek Szachowy, przyjęli jego statut i wybrali pierwsze władze z Józefem Żabińskim jako prezesem i Dawidem Przepiórką jako wiceprezesem. |
In response to this challenge, on 11 April 1926, delegates from across Poland gathered in Warsaw. Representing approximately 1,600 organized chess players, they founded the Polish Chess Federation, adopted its statute, and elected its first board, with Józef Żabiński as President and Dawid Przepiórka as Vice-President. |
|
|
| Już następnego dnia rozpoczęły się pierwsze oficjalne Mistrzostwa Polski, objęte patronatem nowo powołanego Związku. W ten sposób polskie szachy wkroczyły w nową epokę — z jedną federacją i wspólną reprezentacją. |
Already the next day, the first official Polish Chess Championship began under the patronage of the newly founded Federation. In this way, Polish chess entered a new era — united under one federation and one national representation. |
|
|
| Sto lat później Polski Związek Szachowy pozostaje symbolem tej drogi: od kawiarni i klubów, przez idee i determinację, aż po trwałą, ogólnokrajową organizację. |
One hundred years later, the Polish Chess Federation stands as a symbol of that journey: from cafés and clubs, through ideas and determination, to a lasting nationwide organization. |
